Ben ik nou zo slim of zijn jullie zou zo dom!?

Ben ik nou zo slim, of zijn jullie nou zo dom………

Ik hoor het Louis van Gaal nog zeggen, wat een arrogante zak hooi zeg. En hoewel ik hem als coach altijd wel hoog had zitten, was maar weer eens bewezen dat briljant en arrogant vaak dicht tegen elkaar aan liggen. Hij mocht dan erg goed zijn als coach, dit soort teksten past toch niet? Wat een pedante kwakbal.

Of is er toch iets anders aan de hand? Vandaag vroeg ik mij af of het zo zou kunnen zijn dat zijn opmerking (hoe sociaal onhandig en onaangenaam ook) niet uit arrogantie, maar uit oprechte verbazing voort zou kunnen komen. Zou hij zich echt afvragen of de ander hem misschien niet snapt? Zou zijn verbazing en boosheid daarover kunnen gaan?

Ook mijn zoon, 9 jaren jong, bedient zich met grote regelmaat van dit soort Van Gaal-teksten. Niet letterlijk, maar wel is hij met enige regelmaat ernstig verontwaardigd over de “domheid” van anderen en vreselijk boos over hoe mensen reageren op zaken die voor hém volkomen logisch zijn. Die domheid van anderen valt in veel gevallen volgens mij wel mee, maar vanuit zijn perspectief is dat toch echt anders.

Ons kind is hooggbegaafd en heeft een IQ ter hoogte van New Yorkse wolkenkrabber; een IQ waar veel mensen een moord voor zouden doen. Hij leerde al in groep 3 heel erg snel en gemakkelijk en na de nodige onderzoeken en tests kwamen wij erachter dat hij zich cognitief in een hoog tempo ontwikkelt. Gelukkig (en helaas voor zijn juf) maakte hij veel kabaal, waardoor duidelijk werd dat er iets aan de hand was en konden wij gaan onderzoeken wat het probleem was. Zijn emotionele ontwikkeling liep niet in de pas, op dat punt valt hem wel het nodige te leren en emotioneel gezien is het echt nog maar een manneke van 9 jaar. Hij voelt zich soms onbegrepen en neigt soms naar somberheid en depressie. Vreselijk. Net als Van Gaal flapt hij er met grote regelmaat uit wat hem opvalt en wat hij waarneemt. De “waarom”-vraag had door hem uitgevonden kunnen zijn.

Zoals bij veel hoogbegaafden is zijn gevoel voor rechtvaardigheid ook zeer sterk ontwikkeld. Hij voelt direct aan wanneer iets niet eerlijk is en kan maar niet accepteren dat het leven soms ook domweg oneerlijk is. Sinds kort gaat hij naar een andere school, waar de leerkrachten blij zijn met kinderen die sneller zijn dan gemiddeld. Met veel creativiteit wordt er extra materiaal aangereikt en als een methode niet werkt, komt er een volgende poging. Nog belangrijker is dat hij leert dat hij zich soms moet inspannen om iets te leren; kinderen die gemakkelijk leren, worden soms lui en ontwikkelen daardoor geen verschillende leerstrategieën. Als dan iets niet lukt, gooien ze het aan de kant: ‘ik kan het niet en dus zal ik het ook niet leren’. In tegenstelling tot op zijn volgende school wordt hem bijgebracht dat als iets niet vanzelf gaat, je soms eens een andere aanpak moet proberen en niet nog 10 keer hetzelfde moet doen om te constateren: ‘zie je wel, het lukt niet!’. (Overigens is het voor de liefhebbers boeiend om eens het boek over Mindset van Dweck te lezen).

Wat mij als vader het meest pijn doet, is de eenzaamheid en de somberheid die ik bij onze zoon regelmatig waarneem. Hij snapt dat hij anders is dan anderen is, dat hij een uitzonderingspositie inneemt, niet uit keuze, maar omdat moeder natuur hem met een zeer goed stel hersens heeft uitgerust. Hij vindt dat de leerkrachten soms dom zijn en dat ze in sommige gevallen dingen vertellen die niet kloppen of fout zijn. En het nare is dat hij in veel gevallen nog gelijk heeft ook. De neiging om te sussen, om hem te zeggen dat het allemaal wel meevalt, probeer ik te onderdrukken. Hij is ook anders dan anderen en dat is soms ook echt een eenzame, afschuwelijke plek.

Wat ik ook met terugwerkende kracht begin te snappen is dat het verhaal van ons kind ook mijn verhaal is. Ik ben voorzover ik mij kan herinneren nooit doorgelicht, onderzocht of behandeld door onderwijskundigen, orthopedagogen of andere deskundigen. Mijn IQ is nooit officieel gemeten (heb onlangs zelf eens een testje gedaan op internet), maar zonder noemenswaardige inspanning en met twee vingers in de neus heb ik mij door basis- en voortgezet onderwijs gemanouvreerd. Ik was lui, en als het niet vanzelf ging, dan begon ik er niet aan, want tsja, dan was ik er blijkbaar niet voor geschapen. Totdat wij met onze zoon het hele circuit doorliepen had ik mijzelf nog nooit gezien als een hoogbegaafd iemand. Echt niet, het kwam niet bij mij op. Maar de afgelopen 3 jaar is het kwartje gevallen.

Het verklaart een heleboel, maar ik word er ook heel erg droevig van.

Alle ingrediënten kloppen: goed opletten in de les was voldoende om over te gaan en vervolgens te slagen. De internationale school waar ik een beurs voor kon krijgen, vroeg om een 7 gemiddeld op het kersrapport van 4 VWO. Met een beetje gas erbij wist ik het precies te doseren om die 7 te kunnen noteren. De vakken die om verschillende leerstrategieën en domweg oefenen, oefenen en nog eens oefenen vroegen, liet ik precies op de juiste momenten uit mijn vakkenpakket vallen. Als iets echt niet wilde, dan wist ik mij er wel weer uit te praten of ritselen. Het werkte helemaal zoals ik het uitgekiend had. Eenmaal op de Universiteit ging ik volledig op mijn bek. Met alleen luisteren en opletten kwam ik er niet meer. In het eerste jaar had ik maar 2 van de 13 vakken gehaald en was ik compleet onthand met wat er nu aan de hand was. De stress en de somberheid was enorm. Het eerste recept voor antidepressiva werd door mijn huisarts voorgeschreven. Geen idee hoe dat kon! En allerlei mensen om mij heen die (volgens mij) toch echt een stuk dommer waren dan ik, haalden het wel. Nou ja zeg! Het ging toch altijd zo gemakkelijk? Ik had nooit leren leren. En dat had ik niet in de gaten. Ergens mijn schouders onder zetten had ik nooit geleerd, het ongemak van iets niet kunnen en daar hard aan werken, kende ik niet. Ik ben altijd met een grote boog om problematische situaties heen gelopen en met mijn aangeleerde sociale vaardigheden spande ik als het echt niet anders kon, anderen voor mijn karretje om de problemen voor mij op te lossen. Met klotsende oksels oefenen, repeteren en nog eens proberen was volledig absurd in mijn beleving: als het niet vanzelf ging, zou ik er wel ongeschikt voor zijn. Gevoed door een collectieve opvatting in ons gezin dat wij “Van Wezels” ongeschikt zijn exacte vakken werden deze natuurlijk gelijkt gedumpt toen zich de mogelijkheid aandiende. In de periode dat ik in Wales op school zat, was excelleren voor de meeste leerlingen heel normaal. Mijn jaargenoten waren eraan gewend om te mikken op het hoogste en het beste en hadden ook geleerd om hard te werken. Waar in 4 VWO iedereen lui in de banken achterover hing en de grootste zorg was om er niet uitgestuurd te worden, zat ik in eens tussen leerlingen die vragen stelden aan de leraar, dat had ik nog nooit meegemaakt. Voor mijn medeleerlingen was alleen Harvard of Oxford goed genoeg, want als zeer getalenteerde leerling kwam je daar optimaal tot je recht. Mijn zeer slimme kamergenoten zaten tot diep in de nacht te werken, waar dat goed voor was, begreep in werkelijk niet. Vanuit mijn perspectief was al dat gebuffel maar onzin: zit je daar twee jaar op een fantastische plek met mensen uit 69 landen, ga je een beetje in de boeken zitten neuzen. Wat zonde! In de rapporten die mijn ouders thuis ontvingen stond steevast “Frits could do so much better, if only he worked harder”. Maar ja, ik wist niet hoe dat moest.

Weer terug in Nederland, werd ik weer ondergedompeld in de zesjescultuur, dat was een opluchting zeg! Doe maar gewoon lekker middelmatig en steek je kop maar niet boven het maaiveld uit. Blijkbaar zijn de onderwijssystemen in veel andere landen beter toegerust op niveauverschillen en is het maatschappelijk meer geaccepteerd dan in Nederland om uit te blinken. In de jaren tachtig in elk geval wel. Even voor de goede orde, ik ben niet aan het opscheppen over mijn IQ; mijn brein is mij gegeven en is geen verdienste. Sterker nog, ik schaam mij soms kapot voor het feit dat ik mijn eigen intelligentie niet voldoende serieus heb genomen. Slim zijn is ook heel erg vooral heel erg klote! Dat klinkt idioot, maar de eenzaamheid en het onbegrip zijn soms bijna niet te verdragen. Je kan maar beter lekker gemiddeld zijn.

De “bijwerkingen”  en kenmerken van hoogbegaafdheid hebben mij in mijn loopbaan soms fors in de weg gezeten. Vanuit de oprechte overtuiging dat ik zag waar het probleem zat, heb ik bij een aantal werkgevers vol vuur geprobeerd om bij te dragen aan allerhande veranderingen en verbeteringen terwijl dat niet mijn rol was. Zijn jullie nou zo dom, of ben ik zou zo slim? Wat ik niet begreep, was dat ik ondanks mij goede intenties (en volgens mij ook mijn goede ideeën) op de stoel van de ander ging zitten. Ik kende mijn plaats niet. Maar ik kon het niet laten. Bovendien liep ik ogenblikkelijk bij problemen weg als ik ze niet direct kon oplossen, hard werken had ik nooit geleerd. Daar ben je dan mooi klaar mee…….. not.

In mijn werk kom ik zo af en toe mensen tegen waar ik ogenblikkelijk van zie en begrijp dat ook zij een dergelijke geschiedenis meedragen. Vaak mensen met veel wisselingen in hun loopbaan, een geschiedenis van ruzies met bazen en collega’s. Mensen met een onrustig of overvol CV (als ze ook nog eens ADD-achtige trekken hebben!). Nooit echt succesvol geweest omdat ze, als het lastig werd, erbij weg liepen. Vaak gekenschetst als onbetrouwbare, eigenwijze mensen die het altijd beter weten. Soms zijn ze blijven hangen in mopperig gedrag en verworden tot de excentriekeling die door niemand begrepen wordt, soms werkloos. Soms zeer succesvol omdat ze een context hebben gevonden die hen helpt om helemaal los te gaan, zonder grenzen en zonder die domme bazen of collega’s. Sommigen zijn diep ongelukkig en depressief omdat ze geleerd hebben om in te schikken, maar bij voortduring moeten verduren dat ze het eigenlijk (echt) beter weten dan baas en collega’s, maar nooit geleerd hebben hoe ze daar sociaal handig mee om moeten gaan. Anderen moeten eerst twee burnouts en drie faillisementen doorlopen om te snappen wat er loos is. Of, als je “geluk hebt”, krijg je een kind wat in hetzelfde schuitje zit en valt het kwartje, zoals in mijn geval. (Overigens in mijn geval een combinatie van de voornoemde zaken, met uitzondering van een faillissement….) En met het erkennen van het probleem en een heldere diagnose, begint ook het oplossen.

Zelf kan ik nu met droge ogen erkennen dat ik hoogbegaafd ben. Een groot talent waar ik wat mee wil doen en dat ik te lang heb afgedaan als eigenwijs, lastig, lui en ga zo maar door. Onder het motto ‘beter laat dan nooit’ ga ik aan de slag om te ontdekken wat mij te doen staat. Hard werken en het ongemak van iets beheersen in de ogen zien bijvoorbeeld (@&@!!waaaaahhhh). Accepteren dat de eenzaamheid soms ook domweg pijn doet en afschuwelijk is. Maar ook wil ik anderen opzoeken die voor hetzelfde staan. Louis van Gaal kan ik niet helpen, die pretentie heb ik niet. Onze zoon kunnen wij als ouders natuurlijk wel al het mogelijke aanreiken. Overigens, ook ik heb mij eraan schuldig gemaakt om anderen als dom te bestempelen. Ik snap dat de arrogantie ervan af spettert. Daar wil ik niets aan af doen.

Die groep hoog-intelligente mensen die vroeger als lastig of lui werden aangemerkt op school en die tot de categorie behoren waarbij de hoogbegaafdheid nooit is herkend of erkend, daar ga ik wat op bedenken, daar is binnen mijn professie als headhunter en verbinder volgens mij voldoende ruimte voor. Temidden van alle aanbod op het gebied van persoonlijke ontwikkeling en coaching heb ik nog nooit iets gevonden wat specifiek bedoeld is voor deze doelgroep. Wie helpt nou de mensen die er een zootje van gemaakt hebben omdat ze nooit herkend zijn als probleemgroep? (“Want hoogbegaafdheid is toch geen probleem??, daar moet je toch heeeel blij mee zijn!??”……)

Ik weet nog niet wat, maar daar ga ik iets mee doen.

Misschien een intervisiegroep of zo, die dan ééns per maand bij elkaar komt. En dan noemen wij ons “De Lowiekes”. En is onze clubleus “ ZIJN WIJ NOU ZO SLIM, OF ZIJN JULLIE NOU ZO DOM!!!”. Maar dat hoort dan niemand en mag het eventjes!

En dan zijn we allemaal eventjes niet meer eenzaam en alleen en mag Van Wezel junior ook aanschuiven.

Heerlijk lijkt mij dat! Zo!

Frits Van Wezel, donderdag 9 juni 2011

Advertenties
  1. Een reactie plaatsen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: